Terug naar het overzicht

BE AWARE (OF THE) ARCHITECT

16 september 2014

Column geschreven door Mr. M. Annette Mak gepubliceerd in Vindingrijk

De redactie vroeg mij deze keer iets te schrijven dat raakvlakken heeft met de bouw. Ik hoefde niet lang na te denken. Ongeveer zes maanden geleden heb ik een lezing gegeven voor architecten. Architecten kunnen – indien het door hun ontworpen gebouw voldoet aan de criteria die gelden op basis van de Auteurswet - beschikken over auteursrechten met betrekking tot dat gebouw. Anders dan schilderijen echter zijn gebouwen gebruiksvoorwerpen. Ze worden oud, voldoen niet meer aan de moderne vereisten, moeten worden gerenoveerd of moeten plaatsmaken voor een nieuw theater en gaat u zo maar verder. De vraag is dan wat de rechten zijn van de architect van het oude gebouw.

Uitgangspunt hierbij is artikel 25 van de Auteurswet. Dit artikel bepaalt dat de maker van een werk – zoals een architect – zelfs al heeft hij zijn auteursrechten overgedragen erop kan staan dat zijn naam bij het werk wordt vermeld (“Architect: Rem Koolhaas”) en dat hij zich kan verzetten tegen elke wijziging van het werk tenzij deze wijziging dusdanig is dat het verzet in strijd zou zijn met de redelijkheid. Verder bepaalt het artikel dat hij zich kan verzetten tegen  elke misvorming, verminking of andere aantasting van het werk die nadeel zou kunnen toebrengen aan zijn eer of naam of aan zijn waarde in deze hoedanigheid. Van het recht zich te verzetten tegen misvorming en verminking kan de architect geen afstand doen. Hij kan dat dus altijd inroepen.

U hebt als eigenaar een gebouw dat aan renovatie of zelfs sloop toe is. De architect van het oude gebouw hoort dit en wil niet dat er wordt gesloopt en dat u hem de renovatie laat begeleiden. Het is zijn gebouw en hij wil zelf bepalen hoe het gebouw wordt gerenoveerd. Dat komt u helemaal niet uit want u wilde het gebouw gaan renoveren met de hulp van de nieuw bright and upcoming architect Fik Wortelboer. Hij wil het gebouw volledig herzien.  Door zijn naam aan het verouderde gebouw te koppelen wordt het gebouw weer commercieel aantrekkelijk. Heeft de oude architect een zaak? Zou best kunnen.

De rechtspraak op het punt van de renovatie van gebouwen is zeer casuïstisch. Een voorbeeld van een goed vonnis is het vonnis over het gemeentehuis in Tjetserksterdeel. Het opvallende gebouw waarvan de architect bekend was had geen airconditioning en werd door de ambtenaren te warm bevonden. De gemeente wilde geen airconditioning aanleggen maar wilde volstaan met het aanbrengen van zonnewering. De architect verzette zich hiertegen. De Voorzieningenrechter oordeelde dat dit terecht was en dat de zonnewering zou leiden tot een verminking van het gebouw die nadeel zou kunnen toebrengen aan de eer of naam van de architect. Daarbij speelde natuurlijk een rol dat er een goed alternatief was: het aanleggen van een airconditioning. Daar verzette de architect zich niet tegen.

Hetzelfde speelde bij het gemeentehuis van Ruinen. Ook daar weer een bijzonder gebouw waarvan bekend was door welke architect het was gebouwd. De Voorzieningenrechter nam ook hier bij de renovatie misvorming aan maar wees de eis van de architect toch af omdat hij te laat had geprotesteerd waardoor zijn verzet op misbruik van recht ging lijken.

Ook bij het bijzondere bankgebouw in Leeuwarden werd aangenomen dat er bij de modernisering sprake was van verminking waarbij de Voorzieningenrechter expliciet – zonder daar overigens een waardeoordeel aan te verbinden - vermeldde dat het oorspronkelijk pand een duidelijk voorbeeld was van de architectuur uit de jaren zeventig. Het gebouw moest dus volgens de Voorzieningenrechter die uitstraling behouden omdat de architect dat wenste. Dat het gebouw een eigentijdse look kreeg was geen argument.

Dus indien het gebouw bijzonder is in zijn ruimtelijke context en het publiek een verband legt tussen het gebouw en de architect – meestal door naamsvermelding – dan leveren grondige renovaties waartegen de architect is gekant al gauw een misvorming op waartegen de architect zich kan verzetten. Hij heeft het recht de wijzigingen goed te keuren.

En sloop? Is dat niet de uiterste vorm van verminking? Neen, zegt de Hoge Raad. Dan geldt artikel 25 niet. Echter indien de het om een bijzonder gebouw gaat dan kan de eigenaar vis- a-vis de architect misbruik van recht maken indien hij geen gegronde redenen geeft voor de sloop en er niet voor zorgt dat het voormalige gebouw goed is gedocumenteerd voor het nageslacht.

Het beste is dus dat u als eigenaar van het verouderde gebouw in het geval van renovatie of sloop heel goede vrienden blijft met de voormalig architect en hem bij uw plannen betrekt. Alleen dan zal Fik Wortelboer een rol kunnen spelen.
 

side_right